Giresun'u gezerken gördüğünüz yapıların çoğu bir başka döneme ait. Kale Pontus'tan, müze binası 19. yüzyıl kilisesinden, camilerin en eskisi Selçuklu'dan. Bu katmanları bilmek gezinin anlamını değiştiriyor.
Adın kökeni ve kiraz
Şehrin antik adı Kerasus (Kerasos). Yaygın anlatıya göre kiraz, Roma'ya bu bölgeden götürüldü ve meyvenin Latince adı cerasus buradan geldi. Avrupa dillerindeki "cherry", "Kirsche", "cerise" kelimelerinin kökeni bu.
Anlatının tarihsel kesinliği tartışılabilir ama şehir kimliğinin merkezinde: Giresun kendini kirazla anlatır.
Pontus Krallığı
MÖ dönemde bölge Pontus Krallığı egemenliğinde. Giresun Kalesi'nin çekirdeği bu döneme uzanıyor. Kıyı, Karadeniz ticaretinin duraklarından biri.
Giresun Adası da bu dönemin anlatılarıyla yükü: antik kaynaklarda Amazonların savaş tanrısı adına tapınak kurduğu yer olarak geçiyor, Argonautlar efsanesinde adı anılıyor.
Roma ve Bizans
Pontus'un ardından bölge Roma, sonra Bizans egemenliğine giriyor. Kale her dönem kendi ihtiyacına göre onarılıyor; bugün gördüğünüz duvarlar tek bir çağa ait değil, üst üste binmiş katmanlar.
Trabzon Rum İmparatorluğu
13. yüzyılda bölge Trabzon Rum İmparatorluğu'nun etki alanında. Aynı dönemde iç kesimde Selçuklu ve Mengücek varlığı var: Şebinkarahisar'daki Behramşah Camii bu döneme, Mengüceklere ait.
Osmanlı dönemi
Bölge Osmanlı egemenliğine giriyor. Şebinkarahisar Fatih Camii'nin yapımı, kaynaklara göre Fatih Sultan Mehmed'in 1473 Otlukbeli zaferinin ardından başlıyor. 1586'da Kurşunlu Camii tamamlanıyor.
Kıyıda ticaret sürüyor; 19. yüzyılda fındık ekonominin merkezine yerleşiyor. Zeytinlik Semti'ndeki taş konaklar bu dönemin fındık tüccarlarına ait.
Çok topluluklu geçmiş
Osmanlı'nın son döneminde şehirde Rum ve Ermeni nüfus yaşıyor. Bugün müze olan Gogora Kilisesi, çocuk kütüphanesi olan 1912 Katolik kilisesi, Yağlıdere'deki Kırkharman ve Alucra'daki Kamışlı kiliseleri bu nüfusun mirası.
Mübadele ve göçlerle bu nüfus ayrılıyor. Yapıların bir kısmı yeni işlevler alıyor, bir kısmı terk ediliyor.
Kurtuluş Savaşı ve Topal Osman
Dönemin en tartışmalı yerel figürü Topal Osman Ağa. Giresun Gönüllü Alayı'nı ("Giresun Uşakları") toplayıp cephelere gönderen bir güç odağı. Aynı dönemde bölgedeki gayrimüslim nüfusa yönelik şiddet eylemleriyle de anılıyor ve hakkındaki değerlendirme Türkiye tarihyazımında keskin biçimde bölünmüş durumda. Anıt mezarı Giresun Kalesi içinde.
Cumhuriyet dönemi
Atatürk 12 Eylül 1924'te Şebinkarahisar'ı ziyaret ediyor; konakladığı ev bugün müze. Şehirde 1948-1967 arasında Gogora Kilisesi cezaevi olarak kullanılıyor, 1988'de müzeye dönüşüyor.
20. yüzyıl boyunca fındık, Giresun ekonomisinin belirleyeni olmayı sürdürüyor. Tombul fındık dünya piyasasında kalite ölçütü kabul ediliyor.
Tarihi gezerken
| Dönem | Nerede görülür |
|---|---|
| Pontus | Giresun Kalesi, Giresun Adası |
| Selçuklu | Behramşah Camii |
| Ceneviz | Tirebolu Kalesi |
| Osmanlı | Fatih ve Kurşunlu camileri |
| 19. yüzyıl | Zeytinlik konakları, Gogora Kilisesi |
| Cumhuriyet | Şebinkarahisar Atatürk Evi |